ลำน้ำแม่ต๋ำ: เส้นเลือดใหญ่แห่งอำเภอเสริมงาม
ในอ้อมกอดของผืนป่าอันอุดมสมบูรณ์ในเขตตำบลเสริมซ้าย อำเภอเสริมงาม จังหวัดลำปาง ปรากฏสายน้ำสำคัญสายหนึ่งที่ไหลเอื่อยหล่อเลี้ยงชีวิตผู้คนมาอย่างยาวนาน นั่นคือ “ลำน้ำแม่ต๋ำ” ซึ่งถือเป็นหนึ่งในสามสายน้ำหลัก ร่วมกับน้ำแม่เสริมและน้ำแม่เลียง ที่ทำหน้าที่เป็นดั่งเส้นเลือดใหญ่คอยชโลมความชุ่มชื้น ให้ผลผลิตทางการเกษตรเติบโต และเติมเต็มวิถีชีวิตของชุมชนในพื้นที่ให้อยู่ดีมีสุขตลอดมา
ความสำคัญของลำน้ำแม่ต๋ำไม่ได้หยุดอยู่เพียงแค่การเป็นทางน้ำตามธรรมชาติ แต่ยังเป็นศูนย์กลางของการบริหารจัดการน้ำอย่างเป็นระบบผ่านโครงการพัฒนาอันเนื่องมาจากพระราชดำริหลายแห่ง โดยเริ่มมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2522 จากการสร้างอ่างเก็บน้ำแม่ต๋ำ เพื่อกักเก็บน้ำไว้ช่วยเหลือราษฎรบ้านนาไผ่ ก่อนจะขยายผลไปสู่การก่อสร้างอ่างเก็บน้ำแม่ต๋ำตอนบนและอ่างเก็บน้ำแม่ต๋ำตอนล่าง ซึ่งเข้ามาช่วยบรรเทาปัญหาอุทกภัยในฤดูน้ำหลาก และเป็นแหล่งน้ำสำรองยามแล้ง นอกจากนี้ ยังมีโครงการพัฒนาระบบกระจายน้ำโดยกรมทรัพยากรน้ำ ณ บ้านท่าโป่ง ที่ช่วยผันน้ำเข้าสู่พื้นที่ทำกินของเกษตรกรได้อย่างทั่วถึงและมีประสิทธิภาพ
ยิ่งไปกว่านั้น ลำน้ำแม่ต๋ำยังสะท้อนถึงพลังความร่วมมือในการอนุรักษ์ธรรมชาติ เมื่อสายน้ำแห่งนี้ไหลผ่านผืนป่าชุมชนขนาดใหญ่หลายหมื่นไร่ ซึ่งได้รับการดูแลอย่างเข้มแข็งจากเครือข่ายป่าชุมชนและสิ่งแวดล้อม อำเภอเสริมงาม ส่งผลให้ลำน้ำมีความสะอาด ใสบริสุทธิ์ และมีน้ำไหลหล่อเลี้ยงตลอดทั้งปี ควบคู่ไปกับการตั้งอยู่ของ “ศูนย์ศิลปาชีพบ้านแม่ต๋ำ” ตามพระราชดำริของสมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง ที่เข้ามาสร้างอาชีพและรายได้เสริมให้แก่ชาวบ้าน ควบคู่ไปกับการปลูกจิตสำนึกในการหวงแหนผืนป่าต้นน้ำ
ลำน้ำแม่ต๋ำจึงเป็นมากกว่าสายน้ำ แต่เป็นสัญลักษณ์แห่งความสมบูรณ์ การพึ่งพาอาศัยกันระหว่างคนกับป่า และเป็นผลลัพธ์แห่งพระมหากรุณาธิคุณที่ช่วยให้วิถีชีวิตของชาวอำเภอเสริมงามดำเนินไปได้อย่างมั่นคงและยั่งยืน